Ekonomik kalkınmayı konuşurken çoğunlukla büyüme oranlarına, enflasyona, faiz politikalarına ve yatırım rakamlarına odaklanıyoruz. Bir ülkenin ekonomik performansını bu göstergeler üzerinden değerlendirmek elbette gerekli. Ancak kanaatimce kalkınmanın, istatistik tablolarında doğrudan göremediğimiz fakat ekonomik hayatın hemen her alanında etkisini hissettiğimiz önemli bir unsuru daha var; güven..
Bir ekonomide sermaye bulunabilir, üretim kapasitesi gelişebilir, teknolojik altyapı güçlenebilir. Peki, ekonomik aktörler geleceğe güven duymuyorsa bütün bu imkânlar ne ölçüde verimli kullanılabilir?
İktisat literatüründe bu sorunun karşılığını kurumsal iktisat yaklaşımında buluyoruz. Nobel ödüllü ekonomist Douglass North, ekonomik performansın şekillenmesinde kurumların ve kuralların belirleyici rolüne dikkat çeker. Kurumsal yapıların güçlü olması, ekonomik belirsizliklerin azaltılmasına ve işlem maliyetlerinin düşürülmesine katkı sağlar.
Aslında mesele oldukça basit. Bir yatırımcı bugün kaynak ayırdığı bir projenin gelecekte hangi koşullarla karşılaşacağını öngörmek ister. Bir işletme finansman planlamasını yaparken yalnızca mevcut faiz oranlarını değil, ekonomik ortamın sürekliliğini de dikkate alır. Bir tasarruf sahibi ise birikimini değerlendirirken getiri kadar güvenlik ve istikrar arar.
Dolayısıyla güven, yalnızca toplumsal bir değer değil, ekonomik kararların niteliğini belirleyen önemli bir faktördür.
Türkiye Ekonomisinde Güvenin Yeri..
Türkiye ekonomisi; güçlü sanayi altyapısı, girişimcilik kabiliyeti, dinamik özel sektörü ve stratejik coğrafi konumuyla önemli bir potansiyele sahip. Ancak bu potansiyelin sürdürülebilir kalkınmaya dönüşmesinde öngörülebilirliğin ve kurumsal güvenin güçlendirilmesi gerektiğini düşünüyorum.
Özellikle enflasyonun yüksek seyrettiği, finansman koşullarının zorlaştığı dönemlerde ekonomik aktörlerin karar alma davranışları da değişiyor. İşletmeler yatırımlarını erteleyebiliyor, hanehalkı tasarruflarını korumaya öncelik verebiliyor ve uzun vadeli planlamanın yerini kısa vadeli tercihler alabiliyor.
Burada üzerinde durulması gereken nokta, ekonomik sorunların yalnızca sayısal göstergelerden ibaret olmadığıdır. Ekonomide beklentiler de en az gerçekleşmeler kadar önemlidir. Çünkü bugünün ekonomik kararları, büyük ölçüde yarının nasıl şekilleneceğine ilişkin düşüncelerimizle alınır.
Finansal Sistemden Toplumsal Hayata..
Finans sektörünün işleyişine baktığımızda güvenin ne kadar belirleyici olduğunu daha açık görebiliyoruz.
Bankacılık sistemi özünde tasarrufların yatırımlara ve finansman ihtiyacına yönlendirilmesini sağlayan bir aracılık mekanizmasıdır. Bu mekanizmanın sağlıklı çalışması yalnızca kaynakların varlığıyla değil, finansal sisteme duyulan güvenle de ilgilidir.
Ancak konuyu yalnızca finansal kurumlarla sınırlandırmak doğru olmaz.
Ticari ilişkilerde sözleşmelere bağlılık, iş hayatında liyakat, ekonomik karar alma süreçlerinde şeffaflık ve toplumsal ilişkilerde dürüstlük de kalkınmanın görünmeyen bileşenleridir.
Bir ekonomide güven azaldıkça insanlar ve kurumlar değer üretmek kadar kendilerini güvence altına almak için de kaynak harcamaya başlar. Bu durum zamanla maliyetleri artırabilir ve ekonomik verimliliği sınırlandırabilir.
Bana göre ekonomik gelişmişlik, yalnızca bir ülkenin ne kadar ürettiğiyle değil, o üretimi mümkün kılan ilişkilerin ne kadar sağlıklı ve sürdürülebilir olduğuyla da değerlendirilmelidir.
Ekonomik kalkınma, tek başına büyüme rakamlarıyla açıklanamayacak kadar kapsamlı bir süreçtir. Güçlü kurumlar, öngörülebilir politikalar, hukuki güvence, liyakat ve toplumsal sorumluluk bilinci bu sürecin birbirini tamamlayan parçalarıdır.
Türkiye’nin sahip olduğu ekonomik potansiyeli daha ileriye taşıyabilmesi için üretim ve yatırımların desteklenmesi kadar güven ortamının kalıcı biçimde güçlendirilmesi de önem taşıyor.
Çünkü ekonomik istikrar yalnızca bugünün göstergelerini iyileştirmekle değil, geleceğe ilişkin beklentileri de sağlam bir zemine oturtmakla mümkün.
Nihayetinde sermaye biriktirilebilir, teknoloji geliştirilebilir, üretim artırılabilir. Ancak bütün bunların kalıcı bir refaha dönüşebilmesi için ekonominin belki de en kıymetli sermayesine yani güven olgusuna ihtiyacı vardır..
Muhammed Yenice
