Geçmiş yıllardan bugüne muhtelif zamanlarda borsa ile ilgili yazılarıma başlamadan önce gelen düşüş sorularına öncelikle şu cevabı veriyorum; “Neden düşmesin?”..

Öncelikle finansal piyasalarda oynaklık yaşanmasına şaşkınlıkla karşılayanlara şaşırmak gerekiyor. Alıcı, satıcı ve emtianın bulunduğu bir üçgende matematiksel olarak düşüş, yükseliş veya stabil seyir gayet normal karşılanmalıdır. Ancak uzun süreli düşüş acil aksiyon, uzun süreli stabil seyir şüphe ve uzun süreli yükseliş korku yaratmalıdır. Gelişmekte olan ülkelerin paraları nasıl nasıl volatilitesi yüksek değerler gösteriyorsa finansal araçları da aynı şekilde volatil seyrediyor. Bu genel söylemime uymayan ülkeleri hariç tutuyorum.

BIST Endeksine sektörel bazda bakıldığında sırasıyla en fazla teknoloji hizmetleri, iletişim, dayanıklı olmayan tüketici ürünleri ile birlikte sektörlerin %75’inde düşüş izlenmektedir. 6 aylık süreçte 7.000 seviyesinden 10.000 seviyesini aşan BIST 100 Endeksi 4 aylık süreçte tekrar 8.600 seviyelerine gerilemiş. Düzeltmeden ziyade belirgin düşüş gözlenen endekste en büyük etkenin yüksek faiz oranları olduğunu söyleyebiliriz.

Yalnızca yüksek faiz ile analiz etmek doğru bir yaklaşım olmaz. Borsanın değer kazanması ya da kaybetmesi 3 sac ayağına bağlı;

• Şirketler
• Yatırımcılar
• Ekonomik gidişat

Şirketler açısından bakıldığında şirketlerin performansı endeksi etkilemekle birlikte fon ihtiyacı sebebiyle şirketlerin borsaya girişi de etki yaratmaktadır. Yani yatırım ve üretim ortamının oluşması da endekse olumlu yansımaktadır. Şirket yönetimlerinin durağan ve belirsiz ortamlarda yatırımları arttırmaması endekse olumsuz yansımaktadır.

Yatırımcılar tarafı endekse ekonomik gidişat ile birlikte daha çok etki eden taraf diyebiliriz. Yatırımcının borsayı tercih etmesi, yabancı yatırımcı tarafından fırsatlar görülmesi, finansal okur yazarlığı yüksek olan yatırımcı topluluğu ve denetimlerle düzenlenen etik yatırımcı borsa endekslerine olumlu etki etmektedir.

Ekonomik gidişat ise hem şirket hem yatırımcı tarafıyla birlikte borsaya etki eden bir sac ayağıdır. Yüksek faiz, yüksek veya öngörülemeyen enflasyon seyri, ekonomiye direkt etki edebilecek iç ve dış politik riskler, döviz kurlarında oynaklık vb. kırılganlıklar borsaya olumsuz etki etmektedir. Yine güven ortamını sağlayabilmek için şeffaf ve öngörülebilir bir ekonomi politikası uygulanması kırılganlıklar var olsa dahi borsaya olumlu yansıma yapmaktadır.

Şu an yüksek faiz, enflasyon beklentisindeki bozukluklar, ABD seçimleri, iç politikadaki riskler, yatırımcıların halka arz sebebiyle giriş çıkışları sebebiyle çeyreklik dilimler içerisinde azalan ve artan milyon seviyesinde yatırımcı sayısı ve yatırımcıların finansal okur yazarlık eksiklikleri BİST için kalıcı toparlanma sürecini sekteye uğratmaktadır. Yükselişin yapışkan hale gelmesine set çekmektedir.

Yatırımcılar için bu ortamdan bağımsız olarak her zaman borsada yatırım yapabilmek için gerekli 5 gereksinimden bahsederim. Para, akıl, bilgi, cesaret ve hedef-sabır benim için 4+1 kuralıdır. Kural bileşenlerinden birinin eksik olması yatırımların başarısızlığı ile sonuçlanmaktadır. Finansal piyasalarda düşüş fırsat, yükseliş daha fazla seçenek anlamına gelmektedir. O sebeple nitelikli yatırımcının etkileneceği bir durum olmamakla birlikte her riski değerlendirebilecek marifet ve malumata sahiptir.

Tüm bunların ötesinde borsayı yorumlamam gerekirse; ABD seçim sonuçlarının borsaya pozitif yansıyacağına inanıyorum. TCMB rezervlerinin güçlenmesi ile birlikte döviz tarafında daha ılıman bir seyir beklentisi ve faizlerin de 2025 in başından itibaren kademeli olarak düşürülmesinin borsaya pozitif katkı sağlayacağına inanıyorum. Ancak yıl sonuna kadar daha stabil bir endeks bekliyorum. Normal şartlarda KKM ve DDM hesaplarının borsa tarafına nakledileceği beklenirken faiz oranlarının henüz düşürülmemesi sebebiyle bu beklenti karşılanamamış oldu. Bu zaman içerisinde TCMB tarafından gelecek örtülü faiz indirimi adımlarının ise borsaya ciddi etki edeceğini düşünmemekle birlikte pozitif etki edeceğinin ortaya atılmasına itibar edilmemesi görüşündeyim.

Muhammed Yenice