Herkesin finansal dünya içerisinde belirli bir riski vardır. Bankacılık sektöründe ticari işletmelerin, kişilerin ve kurumların riskleri mevcuttur. Kredi kullanmak istediğinizde karşınıza çıkan riskler de daha önce bulunduğunuz finansal aktivitelerden oluşmaktadır. Örneğin; ticari işletmeler kredi kullanmak istediği zaman ortaya belirli bir risk puanlaması çıkar ve finansör bu riski göz önünde bulundurarak gerekli aksiyonu alır.

Ülkeler için de aynı şey geçerlidir. Ülkelerin belirli risk primleri vardır. Bu risk primi ülkenin ekonomik faaliyetlerine negatif etki etmektedir. Risk primini etkileyen faktörlere değinmeden önce ne demek olduğunu net olarak anlatayım. Kredi Risk Primi; İngilizce olarak ”Credit Default Swap” yani alacaklının alacağını alamaması karşılığında başka birinin bu riski üstlenerek alacağı karşılaması anlamına gelir. Bunun maliyeti de riskin puanıdır. Kredi Risk Primi alınan bir kredinin geri ödenmeme riskini sigortalamak üzerine kuruludur. Riskinizin fazla olması güvenilirliğinizi düşürür ve buradan hareketle sigortalanma maliyeti artar. Yani size destek olmak isteyenler için caydırıcı bir sebep olur.

CDS Primi yüksek olan ülkelerin ekonomileri kırılgandır. Başka bir deyişle kırılgan ekonomiye sahip ülkelerin risk primleri artarak seyreder diyebiliriz.

Türkiye’nin CDS primlerinin yüksek oluşunun sebeplerini incelediğimizde çeşitli faktörlerle karşılaşıyoruz. Ekonominin kırılgan elementleri başlıca etkenler olarak karşımıza çıkıyor. Enflasyon, faiz, işsizlik, cari açık vb gibi ekonomiye doğrudan etki eden ekonomik faktörler ve bunların yanı sıra ekonomi bilimini oluşturan sosyal etmenler; kültürel yapı, eğitim, adalet, toplum ahlakı gibi özellikler primin yüksek seyretmesine yol açıyor. Her zaman vurgulamaya çalıştığım gibi ekonomi yönetiminde göz ardı edilen fakat ekonomi biliminin içerisinde doğrudan etkisini gördüğümüz sosyal problemler her türlü ekonomik faktörü negatif olarak etkilemektedir. Bunlara ek olarak politika ve dış siyasette yaşanan çalkantılar bu duruma sebeptir. 2018 yılında yaşanan ekonomik problemlerin CDS primini bugüne kadar etkilediği görülmektedir. 2020 Mart ayında 600 seviyesine yaklaşan bir CDS primi ile gelişmekte olan ülkeler arasında açık ara geride seyrediyor. Bazı ülkelerin CDS primlerini sizlerle paylaşmak istiyorum;

Gördüğünüz üzere ekonomik kırılganlıklar ve bahsettiğim diğer sebepler CDS primlerini etkilemektedir. Venezuela için durumun içler acısı olduğunu görüyorsunuz. Güncel olarak 1 Türk Lirası, 137.558,25 Venezuela Bolivarına eşittir. 1 yılı aşkın süredir var olan Covid-19 pandemisinin primleri etkilemesi tüm ekonomilerin maruz kaldığı bir durumdur. Ancak iç sebeplerden dolayı yaşanan yükselmeler için adımların hızlıca atılması gerektiği kanısındayım.

Muhammed Yenice