İki para biriminin değer karşılaştırması yapılırken düşülen en büyük hata değer kaybı ile değer kazanımının aynı oranlarda olduğunu düşünmektir. Aslında ilk bakışta kulağa doğru ve akla yatkın gelse de yanlıştır.

Öncelikle hesaplanmak istenen para biriminin değerinin bilinmesi gerekir. Mesela Türk Lirası ve Amerikan Doları karşılaştırılması yapılır. Yani USD/TRY mesela bu Dolar’ın TL karşısındaki değeridir. Televizyon ve diğer haberleşme araçlarında da bu şekilde görüntülenir. Oysa bizim için hesaplamada gerekli olan TL/USD hesaplamasıdır. Yani bugün için hesaplarsak; 1/17.24 = 0,0580.. Yani bir birim Türk Lirası ile 0,0580.. Cent satın alabiliyoruz. TL’nin birimlik dolar cinsinden değeri 0,0580.

Belirli bir tarihte USD/TL paritesinin 2₺ olduğunu düşünelim. Doların TL cinsinden değeri 2 gibi düşünelim. Daha sonra dolar 8 ₺ düzeyine çıktığında 4 kat değerlenmiş olmuyor. (Son fiyat – İlk fiyat) / ilk fiyat x 100 şeklinde hesaplanır. Yani; (8-2)/2 x 100 = %300. Dolar iki değer arasında %300 artış sağlamıştır. Şimdi gelelim TL için hesaplamaya. TL’nin ilk tarihte değeri; 1/2 yani 0.5 Cent. Daha sonra ki değeri ise 1/8 yani 0.125 Cent. Hesaplamaya geçersek (0.125 – 0.5) / 0.5 x 100 = – % 75 oranını elde ederiz. Yani TL %75 değer kaybetmiştir.

Mantık olarak %100,200,300 seviyelerinde değer kaybı anlamsızdır. Çünkü cebinizdeki para %100 ve üzeri değer kaybederse bu hiçbir şey alamamanız anlamına gelir. Enflasyon sebebiyle şu an geçen yıla göre aynı varlık ile daha az satın alım yapabildiğimiz doğrudur. Ancak sıfırlandığını söyleyemeyiz.

Böyle hatalar yapmak aslında çok basit. Sürekli aynı konulardan bahsedilince bazen artış kadar azalış olduğunu yanlışlıkla dile getirebiliyoruz. Asıl önemli olan yaptıktan sonra hata olduğunu fark edecek kadar bilgiye sahip olmak düşüncesiyle yazıyorum. Zira fark edemediğimiz ve doğrusunu bilmediğimiz yanlışlarımız sebebiyle bu noktada olduğumuzu düşünüyorum.

Muhammed Yenice