Ekonomik krizler; yanlış ekonomik yönetimlerin sonuçlarını halkların üstlendiği ağır süreçlerdir. Bazen ekonomik krizler bazı iş süreçlerinde fırsat olarak değerlendirilebilir. Fakat bu sadece fırsat zamanlarını değerlendirecek basirete sahip olmayan, geçmişte kullanılan yöntemleri deneyecek kadar dar kapasiteli yönetim anlayışlarına hitap eder..

Krizleri incelemeye başlayalım;

– Büyük Buhran

İsmini hak eden kriz Dünya üzerinde ciddi bir buhran yaratmış ve büyük bir kesimi etkilemiştir. 50 milyonun işsiz kalması, Dünya ekonomisinin %65 küçülmesine ve üretimin %42 oranında düşmesine sebep olmuştur. Kriz genel olarak İngiltere’nin 1.Dünya Savaşı sonrası ekonomik olarak yaralanmış olması ve Amerika’dan aldığı borçla altın standartına bağlı olarak Pound’un değer kazanmasına ancak daha sonra azalan ihracat sebebiyle daha fazla borç ihtiyacı getirmesine, ABD’de borsanın çöküşüne ve Almanya’nın ABD’ye hali hazırda bulunan borcunun istenmesi ve borcu ödemek için para basarak hiperenflasyon yaratılması olarak bilinir. Tabi krizin altında yatan sebeplerin analiz edilmesi gerekiyor. Ülkelerin belirli standartlar dışında birbirini işgal etme sevdası ve Dünya hakimiyeti arzusu krizin başlıca sebebi olmuştur. Tabi burada ABD’nin savaştaki ülkeleri borç vermiş ve verecek olmasına rağmen ekonomik sisteminin şirketlere bağlı olmasından kaynaklıydı. Bankacılık sisteminin tam gelişim göstermemiş olması sebebiyle şirketler ekonomide söz sahibi olmuşlardı. Bir şirketin çöküşü ekonomiye negatif yön verebiliyordu. Süreci en iyi yöneten ülke Almanya olmuş ve sanayiye yönelerek, iş gücüne ağırlık vermiş, enflasyonla mücadeleyi döviz yerine mal değiş tokuşu ile yapmıştır. Daha sonra Hitler’in gelişi Dünya tarihinin seyrini değiştirmiştir.

– Asya Ekonomik Krizi 1997

Asya Ülkeleri kısa vadeli faiz oranları sebebiyle dönemin yatırım için tercih edilen bölgesi haline gelmiş, tüm yatırımlar oraya kaymıştı. Kontrolden çıkan büyüme oranları bu mucizenin sonunu getirdi. İhracatın zayıflaması bütçe açığını arttırarak borç alımına ve sonucunda yatırımcılar yüksek faiz oranı sağlayan ABD’ye yöneldi. Daha sonra yerli paranın değerlenmesi için yabancı para rezervleri eritildi fakat yabancı sermaye yön değiştirmişti bir kere..

Daha sonra IMF ekonomi yönetimi stratejisini de kendisi belirlemek şartıyla ekonomik paketler oluşturdu. Bazı uzmanlar bu kurtarmanın sonucunun ABD emlak krizinin alt yapısını oluşturduğunu savunmaktadır.. Tam anlamıyla olmasa da kısmi olarak fikrin doğru olabileceğini düşünüyorum.

– Arjantin Ekonomik Krizi 1999-2002

Arjantin ekonomik olarak sistem problemi yaşayan ülkelerden biridir. Bu durumun altında bir çok farklı sebep var. Burada endüstrinin ikinci plana atılması ve kamu harcamalarının verimsiz olması sebeplerin başı olarak görülüyor.

Krizden önce patlak veren Latin Amerika Krizi sebebiyle ülkede ithalat öne çıkmış ve yabancı para tutma alışkanlığı oluşmuştu, belki de alışkanlıktan ziyade enflasyona karşı korunma hamlesi diyebiliriz. Tabi enflasyon, fiyat istikrarsızlığı, yerli paraya karşı güvensizlik yıllar içerisinde bir kanser hücresi gibi patlak vermeden sinsice dolaşmış ve sonunda 1999 yılında ihracatın daha da gerilemesiyle yabancı paranın değerlenmesi sebebiyle krize yol açmıştır. O yıllar içerisinde henüz önlem alınmamıştı, kriz daha da derinleşti. Sanırım burada “problemi görmezden gelerek atlatma” tezi savunulmuş fakat her zaman olduğu ve olacağı gibi başarısızlıkla sonuçlanmış. Devlet çözümü yasaklar ve kısıtlamalar da aramış, iç savaşın eşiğine gelinmiş ve doğruluğu tartışılan ekonomik adımlar atılmış ( dolarizasyon karşısında yeni bir para birimi çıkarmak gibi) ve sonucunda Arjantin’in halen ekonomik problemler yaşamasının temeli atılmıştır..

Burada tüm ekonomik krizleri ele almadım. Amacım bir bilgiselden analizler çıkarmaktı. Ekonomik krizlerin çeşitli sebepleri olabilir. Savaş, hastalık, doğal afetler vb. ancak, bazen krizin sebebi veya sonucu bizim ekonomiyi yanlış yönetmemiz sebebiyle yaşanıyor. Ekonomik faktörler hızla değişiyor ve hayatta kalmak isteyen ekonomilerin de aynı şekilde değişkenliğe adapte olması gerektiğini düşünüyorum..

Muhammed Yenice